Czyste Powietrze sprzed reformy: przedłużenia realizacji przedsięwzięć będą rozpatrywane indywidualnie
Beneficjenci programu Czyste Powietrze, którzy od 22 kwietnia do 28 listopada 2024 r. składali wnioski o dofinansowanie w ramach finansowania z FEnIKS, w przypadku braku możliwości częściowej lub całościowej realizacji przedsięwzięcia zgodnie z umową o dofinansowanie, mogą ubiegać się o przedłużenie terminu realizacji.
WFOŚiGW rozpatrzy każdą taką sprawę indywidualnie, z możliwością wprowadzania zmian do umowy – zarówno w zakresie terminów, jak i częściowego wykonania prac. Decyzje podejmowane są po analizie zgodności z celami programu i dopuszczalnymi terminami finansowania.
W sytuacjach, w których – po przeprowadzonej ocenie – nie ma możliwości dalszego utrzymania umowy lub spełnienia jej celów, WFOŚiGW może podjąć decyzję o jej wypowiedzeniu i wezwaniu do zwrotu otrzymanych środków.
Czyste Powietrze - lepsza ochrona beneficjentów, bezpieczne finansowanie
Wymiana kopciuchów i termomodernizacja domów w sposób mądry, skuteczny, bez marnowania publicznych pieniędzy i z lepszą ochroną beneficjentów - to zreformowany program Czyste Powietrze, z zapewnionym od 2024 r. finansowaniem na ponad 30 mld zł. Wypłaty środków sukcesywnie rosną, wprowadzane są usprawnienia, by przyspieszyć ten proces.
Czyste Powietrze jest jednym z największych programów społeczno-klimatycznych w Europie. Realizuje go Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) we współpracy z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW) i pod nadzorem Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
To obecny rząd zapewnił stabilne finansowanie dla programu, pozyskując 13 mld zł z KPO, 7,9 mld zł z FEnIKS oraz kolejne 10 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego na nową odsłonę programu. To otworzyło drogę do podpisywania umów i realizacji inwestycji, czyli nadrabiania zaległości poprzednich lat.
Dzięki temu od stycznia 2024 do końca października 2025 roku zrealizowano rekordowe wypłaty – ponad 10 mld zł. Kwota ta jest wyższa w stosunku do 8,7 mld zł wypłaconych przez wcześniejsze 5 lat (2019–2023). Wyszliśmy z zaległości w wypłatach za 2024 rok – wszystkie prawidłowo złożone wnioski o płatność z tego roku zostały rozliczone.
Poważne i systemowe nieprawidłowości w starym programie
Wprowadzone i chwalone przez poprzedników poluzowanie kryteriów programu bez zapewnienia jego dalszego finansowania to przyczyna dzisiejszych problemów beneficjentów i wykonawców, w tym zaległości w wypłatach. Zniesienie kosztów jednostkowych w 2023 r. oraz wprowadzenie prefinansowania w 2022 r. doprowadziły do ogromnej liczby wniosków, ale także do nadużyć ze strony wykonawców. Konieczna była głęboka reforma programu, który od 31 marca tego roku funkcjonuje w nowej formule.
W latach 2018–2023 przyjęto ponad 758 tys. wniosków o dofinansowanie i podpisano ponad 639 tys. umów. Natomiast środki wypłacono dla jedynie 490 tys. umów. Był to efekt m.in. braku zapewnionego finansowania programu.
Składane jeszcze w starym programie wnioski o dofinansowanie są teraz rozliczane po zakończeniu inwestycji. W ubiegłym roku wpłynęła rekordowa liczba wniosków o płatność – ponad 197 tys. na kwotę 4,77 mld zł. Wszystkie zostały ocenione, a te, które pozostały wymagają poprawy i uzupełnień - jest to obecnie ok. 2 proc. wniosków, czyli 4 634 na kwotę niespełna 148 mln zł.
Ochrona interesu publicznego i beneficjentów
To są trudne wnioski, które wymagają wielu uzupełnień. W programie Czyste Powietrze przed reformą akceptowano wnioski niemal automatycznie i wypłacano pieniądze bez rzetelnej weryfikacji, gdzie beneficjent nieświadomie mógł współfinansować nadużycia. WFOŚiGW mają prawo do kontroli i wstrzymania wypłaty środków w przypadku nieprawidłowości. To nie przejaw złej woli, lecz obowiązek troski o beneficjenta oraz dbania o finanse publiczne. Wszelkie odstępstwa od zasad, np. zawyżanie kosztów na fakturach, uznawanie kosztów niekwalifikowalnych, przymykanie oka na błędy wykonawców, mogłoby spowodować, że w przyszłości to beneficjent musiałby zwracać dotacje.
Przykładem może być wniosek, w którym beneficjent nie przedstawił jakiegokolwiek uzasadnienia wysokości kosztów, a wykonawca doliczył „koszty pośrednie”, które stanowiły nawet ponad 80 proc. W tej sytuacji WFOŚiGW poinformował beneficjenta, że jego koszt jest zawyżony i nie ma możliwości pokrycia wszystkich tych kosztów dotacją, ponieważ większa część kwot z faktur wystawionych przez wykonawcę to jego marża, a nie wartość towaru. W koszcie zarówno samych okien jak i drzwi cena m2 mieściła się w przyjętych uśrednionych cenach rynkowych, natomiast wysokość marży i kosztów pośrednich zdecydowanie zawyżała wartość przedsięwzięcia, których nie można pokryć z pieniędzy publicznych, np. za drzwi, których cena rynkowa wynosi ok. 4 tys. zł, a na fakturze wystawiono kwotę 10,8 tys. zł.
Konieczność uzyskania dodatkowych wyjaśnień wydłuża proces oceny i wypłaty środków. Jest to jednak działanie niezbędne z punktu widzenia gospodarności, chroniące interes ludzi składających wnioski o dotacje. Odmowa wypłaty w takich sytuacjach mogłaby skutkować koniecznością zwrotu wcześniej wypłaconej zaliczki. Dlatego WFOŚiGW umożliwiają wielokrotne uzupełnianie dokumentacji, działając w interesie beneficjentów i zgodnie z zasadą racjonalnego wydatkowania środków publicznych. Beneficjenci otrzymują zazwyczaj 1–2 wezwania do uzupełnienia dokumentów. Zdarzają się przypadki wymagające 3–6, a nawet więcej interwencji , co wynika z faktu, że przekazane korekty nadal zawierają błędy.
Pomoc poszkodowanym beneficjentom
Kierownictwo Ministerstwa Klimatu i Środowiska przyjęło projekt ustawy o pomocy poszkodowanym w programie Czyste Powietrze. To odpowiedź na problemy tych beneficjentów, którzy chcieli skorzystać ze funkcjonującej do jesieni 2024 r. poprzedniej wersji programu, otrzymali zaliczki, jednak ze względu na nierzetelność wykonawcy, nie mogli jej potem rozliczyć.
Przygotowane założenia przewidują m.in. możliwość zawieszenia ściągania nierozliczonych zaliczek od beneficjentów poszkodowanych przez nierzetelne firmy. Projekt ustawy został przekazany dziś do Zespołu Programowania Prac Rządu z prośbą o pilne procedowanie.
Działania wdrożone na rzecz sprawniejszego rozliczania
W 2025 r. wdrożono konkretne działania na rzecz wyjścia z zaległości:
- Regularne spotykania z przedstawicielami wykonawców.
- Opublikowanie przez NFOŚiGW tabeli kosztów jednostkowych w programie Czyste Powietrze finansowanego z KPO i FEnIKS, która pomaga beneficjentom programu w szacowaniu wydatków objętych dotacją, ułatwia także ocenę ofert wykonawców i przyspiesza ocenę wniosków o płatność.
- Opracowanie przez NFOŚiGW zbioru wytycznych/zasad porządkujących relacje WFOŚIGW z wykonawcami w celu sprawnego rozliczania wniosków o płatność i jak najszybszych wypłat dotacji.
Ponadto WFOŚIGW wprowadziły usprawnienia mające na celu przyspieszenie rozpatrywania wniosków, np. w Rzeszowie w ciągu tego roku udało się skrócić czas rozliczania wniosków o płatność z 9 miesięcy do 3,5 miesiąca.
WFOŚiGW zwiększyły zatrudnienie, wprowadziły pracę w godzinach nadliczbowych oraz w soboty, zatrudniają także czasowo dodatkowych zleceniobiorców oraz stażystów z urzędu pracy, a ponadto wykorzystują rozwiązania technologiczne do przyspieszenia obsługi wniosków.
Nowe Czyste Powietrze – wyższa jakość, lepsza efektywność
Od 31 marca 2025 r. program działa w zupełnie nowej formule – uszczelniliśmy kryteria i ukierunkowaliśmy pomoc do osób rzeczywiście ubogich energetycznie. Zaczynamy od audytu energetycznego, który wcześniej nie był obowiązkowy, a który wykazuje, czy dom wymaga termomodernizacji, a dopiero drugim etapem jest dobranie źródła ciepła. Dzięki temu wybieramy optymalne źródło ciepła, które będzie zużywało minimalną ilość energii do ogrzewania domu. Audyt energetyczny i optymalny dobór zakresu prac powodują, że proces przygotowawczy wydłuża się, ale wnioski są lepiej przygotowane.
W nowym programie od 31 marca wpłynęło 43 tys. wniosków o dofinansowanie i dodatkowo ponad 24 tys. jest zarejestrowanych w wersji roboczej, które są aktualnie uzupełniane. Przed reformą można było złożyć wniosek niepełny, pusty, podwójny, który podbijał statystyki, a nie zakończył się umową – to aż 115 tys. wniosków w statystykach.
Ponadto zaliczka nie jest już wypłacana „z góry”, lecz dopiero po potwierdzeniu gotowości organizacyjnej i formalnej do realizacji inwestycji: weryfikacji wykonawcy, umowy i dokumentów przez operatora, którym jest gmina lub WFOŚiGW. Chroni to beneficjenta przed pobraniem środków przez nierzetelnego wykonawcę przed rozpoczęciem prac.
Od początku programu Czyste Powietrze, który ruszył we wrześniu 2018 r. podpisano 940 tys. umów o dofinansowanie , a wypłaty osiągnęły prawie 19 mld zł. Beneficjenci programu zrealizowali ponad 551 tys. inwestycji, w tym wymienili 450 tys. kopciuchów.
Pomoc prawna dla poszkodowanych Beneficjentów: komunikat (10.11.2025)
Dyżury prawne dla pokrzywdzonych beneficjentów programu Czyste Powietrze zaplanowane na poniedziałek 10 listopada w Wałbrzychu i Jeleniej Górze zostają przeniesienie na dzień 14 listopada.
Przypominamy także, że dyżur 11 listopada w Legnicy odbędzie się 13 listopada, dyżur w Legnicy we wtorek 23 grudnia odbędzie się w godzinach 8.00-11.00, a dyżur we Wrocławiu 24 grudnia odbędzie się dzień wcześniej – 23 grudnia w godz. 12.30-15.30.
Poza wyjątkami konsultacje prawne odbywają się zgodnie z harmonogramem. Adwokaci są dostępni do dyspozycji beneficjentów w następujących terminach:
- Poniedziałki, godz. 8.00-11.00: Jelenia Góra
- Poniedziałki, godz. 12.30-15.30: Wałbrzych
- Wtorki, godz. 9:00-12.00: Legnica
- Środy, godz. 9.00-12.00: Wrocław
Konsultacje służą m.in. udzieleniu osobom potrzebującym wsparcia wskazówek dotyczących dalszych działań wobec wykonawców, którzy nie realizują inwestycji mimo otrzymania zaliczek w ramach umów dotacyjnych z prefinansowaniem. WFOŚiGW we Wrocławiu zachęca do skorzystania z pomocy prawnej.
Na spotkanie z ekspertem może przyjść każdy, bez konieczności umawiania się. To okazja, aby za darmo uzyskać fachowe wsparcie np. w przypadku gdy wykonawca nie dotrzymał warunków umowy.
Czasowe zawieszenie wybranych kotłów na pellet na Liście ZUM
Ministerstwo Klimatu i Środowiska informuje, że w związku z podejrzeniami naruszeń, dotyczącymi braku zgodności z wymogami regulaminu programu Czyste Powietrze, czasowo zawieszono wybrane kotły na pellet znajdujące się na Liście Zielonych Urządzeń i Materiałów (lista ZUM).
Decyzja o czasowym zawieszeniu została podjęta przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy (IOŚ-PIB) we współpracy z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, na podstawie publicznie zgłaszanych podejrzeń, że wybrane kotły na pellet mogą umożliwiać instalację niedozwolonego elementu jakim jest ruszt awaryjny. Stanowi to naruszenie zasad programu Czyste Powietrze oraz regulaminu listy ZUM. Zawieszenie dotyczy 31 pozycji na liście ZUM na 2561 kotłów, na których możliwe jest otrzymanie dofinansowania z NFOŚiGW.
Producenci mają możliwość złożenia uzupełnionej dokumentacji oraz przedstawienia dodatkowych wyjaśnień w celu przywrócenia urządzeń na listę. Proces ten odbywa się zgodnie z zasadami transparentności i równego traktowania wszystkich podmiotów.
Lista ZUM jest kluczowym narzędziem wspierającym realizację programu Czyste Powietrze i będzie na bieżąco aktualizowana w oparciu o wyniki weryfikacji technicznej i środowiskowej.
Zmiany regulaminu listy ZUM wprowadzone od 29 kwietnia 2025 r. wprowadziły obowiązek pisemnego oświadczenia producenta, że kocioł nie ma możliwości montażu rusztu awaryjnego.
Spalanie nieprzeznaczonych paliw w kotle na pellet przy użyciu rusztu awaryjnego, zmienia parametry procesu, powodując wysokie emisje pyłów i zanieczyszczeń, co niweczy cele ekologiczne programu. Dodatkowo takie rozwiązanie wprowadza konsumentów w błąd, gdyż kotły sprzedawane jako ekologiczne mogą w rzeczywistości działać jak tradycyjne „kopciuchy”, co jest niezgodne z ideą transformacji energetycznej.
W ramach najbliższej aktualizacji regulaminu listy ZUM wprowadzone zostaną również dodatkowe mechanizmy zabezpieczające przed wpisywaniem urządzeń, które nie spełniają wymogów programu Czyste Powietrze. Brak możliwości instalacji rusztu awaryjnego będzie musiał być potwierdzony przez niezależne laboratorium akredytowane do badań kotłów. Natomiast w przypadku poświadczenia nieprawdziwych informacji przez producenta urządzenia wpisywanego na listę ZUM, wszystkie urządzenia tego producenta będą podlegały wykluczeniu z listy na okres co najmniej 2 lat.
Wznowienie naboru na dotacje do kotłów gazowych w programie Czyste Powietrze.
Nie daj się nabrać - sprawdź, zanim zaufasz! Otrzeżenie dla beneficjentów przed oszustami
NFOŚiGW oraz WFOŚiGW we Wrocławiu apelują do wszystkich beneficjentów i osób zainteresowanych programami wsparcia takimi jak Czyste Powietrze, Mój Prąd, Moje Ciepło, NaszEauto czy Moja Elektrownia Wiatrowa o zachowanie szczególnej ostrożności w kontaktach z osobami podającymi się za przedstawicieli Funduszu. Coraz częściej zgłaszane są przypadki oszustw i prób wyłudzeń.
Czym NIE zajmuje się WFOŚiGW we Wrocławiu ani NFOŚiGW?
Aby nie paść ofiarą oszustwa, warto wiedzieć, że Fundusz:
- Nie chodzi od domu do domu, nie nagabuje i nie przeprowadza niezapowiedzianych wizyt kontrolnych.
- Nie oferuje pomocy przy wypełnianiu wniosków bezpośrednio u beneficjentów.
- Nie prosi telefonicznie o zmianę danych we wnioskach (np. numeru rachunku).
- Nie kolportuje ulotek promujących konkretne firmy lub usługi.
- Nie organizuje doradztwa czy spotkań z przedstawicielami komercyjnych firm.
- Nie nakłania do brania pożyczek w związku z udziałem w programach.
Jak działają oszuści?
Oszuści posługują się coraz bardziej wyrafinowanymi metodami. Najczęściej:
- Podszywają się pod pracowników WFOŚiGW lub NFOŚiGW, wykorzystując podrabiane identyfikatory i logotypy Funduszu.
- Tworzą fałszywe programy o nazwach zbliżonych do oficjalnych, np. „Nasz Prąd”, które nie mają związku z Funduszem.
- Rozsyłają ulotki, e-maile, SMS-y, a także pojawiają się niezapowiedzianie w domach.
- Dzwonią do uczestników programów, próbując wyłudzić dane osobowe lub pełnomocnictwa.
- Zawyżają ceny usług i urządzeń, żerując na niewiedzy lub zaufaniu beneficjentów.
Jak się chronić?
- Zawsze weryfikuj tożsamość osób kontaktujących się w sprawie programów WFOŚiGW lub NFOŚiGW.
- Sprawdzaj numery telefonów, adresy e-mail i nazwy programów na stronie: wfosigw.wroclaw.pl lub nfosigw.gov.pl.
- Nie podawaj danych osobowych ani numeru konta przez telefon.
- Nie podpisuj pełnomocnictw ani umów bez wcześniejszej, dokładnej weryfikacji firmy.
Zgłaszaj wszelkie podejrzane działania:
- do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu,
- na infolinię NFOŚiGW: 22 45 90 800,
- lub bezpośrednio na policję, jeśli doszło do próby oszustwa.
Zachowaj czujność. Działaj świadomie. Sprawdź, zanim zaufasz.
OSTRZEŻENIE !
W ostatnim czasie do Urzędów Miast i Gmin oraz Punktu konsultacyjno – informacyjnego Programu Priorytetowego „Czystego Powietrza” napływają sygnały od mieszkańców o chodzących osobach podających się za audytorów gminnych, które oferują wykonanie „darmowego” audytu. Ponadto osoby te podają się za pracowników Urzędu.
Stowarzyszenie Rozwoju Innowacyjności Energetycznej współpracujące z 8 gminami (Miejska Zgorzelec, Wiejska Zgorzelec, Zawidów, Sulików, Pieńsk, Węgliniec, Leśna i Platerówka) zapewnia, że żadna z gmin nie wysyła audytora do mieszkańców. W związku z powyższym, zwracamy się o zachowanie szczególnej ostrożności. Informacje o programie mogą Państwo uzyskać w punktach konsultacyjno-informacyjnych Programu Czyste Powietrze w swojej gminie.
- Gmina Zawidów: w poniedziałki 8.30. – 16.30. w Ośrodku Kultury w Zawidowie
- Gmina Zgorzelec: w poniedziałki 8.00. – 16.00. w Urzędzie Gminy Zgorzelec
- Gmina Leśna: we wtorki 9.00. – 17.00. w Urzędzie Miejskim w Leśnej
- Miasto Zgorzelec: we wtorki 8.30. – 16.30. w Urzędzie Miasta Zgorzelec
- Gmina Sulików: w środy 8.30. – 16.30. w Gminnym Ośrodku Kultury w Sulikowie
- Gmina Pieńsk: w czwartki 9.00. – 17.00. w Klubie Seniora w Pieńsku
- Gmina Platerówka: w czwartki 8.30. – 16.30. w Urzędzie Gminy Platerówka
- Gmina Węgliniec: w piątki 9.00. – 16.00. w Bibliotece Publicznej w Węglińcu
Kończy się okres przejściowy w programie Czyste Powietrze w naborze trwającym od 31.03.2025 r. Złóż wniosek do końca lipca
W marcu 2025 r. ruszył nowy nabór w programie Czyste Powietrze, a dla osób, które poniosły koszty inwestycji jeszcze przed jego uruchomieniem, wprowadzono okres przejściowy. Trwa on cztery miesiące – do końca lipca – i umożliwia uzyskanie dofinansowania na wydatki kwalifikowane od 28 maja 2024 r. Po tym terminie ta możliwość przestaje obowiązywać.
Ostatni dzwonek – kończy się wyjątkowy okres wsparcia
Jeszcze tylko do końca lipca br. trwa tzw. okres przejściowy w nowej wersji programu Czyste Powietrze. Został on uruchomiony 31 marca 2025 r. i daje możliwość uzyskania dotacji za wydatki poniesione już od 28 maja 2024 r. To propozycja dla tych, którzy z różnych powodów nie zdążyli złożyć wniosku o dofinansowanie przed zawieszeniem poprzedniego naboru.
Od 1 sierpnia termin ponoszenia kosztów kwalifikowanych w nowym programie Czyste Powietrze będzie liczony według zasady: nie wcześniej niż 6 miesięcy przed datą złożenia wniosku o dofinansowanie. Koszty poniesione wcześniej, jak i przed oddaniem budynku do użytkowania, nie będą kwalifikowane.
Najpierw termomodernizacja, potem gaz – to klucz do pełnego wsparcia
Ci, którzy czekają na ponowne uruchomienie naboru dotyczącego dofinansowania na gaz, już wkrótce, w połowie lipca, będą mieli taką możliwość. Aby móc z tego w pełni skorzystać, należy najpierw złożyć wniosek w ramach obecnego okresu przejściowego na wydatki związane np. z ociepleniem budynku, wymianą okien i drzwi lub wentylacją. Dopiero wtedy będzie można złożyć drugi wniosek – tym razem o dotację na gaz, gdy nabór zostanie wznowiony w połowie lipca w ramach starszej wersji programu obowiązującej w 2024 r.
Odwrotna kolejność? Będą ograniczenia
Warto pamiętać: jeśli jako pierwszy zostanie złożony wniosek o dotację na gaz, a nie ten dotyczący termomodernizacji w nowym naborze, skorzystanie z kolejnego naboru będzie możliwe dopiero po zakończeniu i rozliczeniu tej inwestycji. Odwrotna kolejność – czyli najpierw termomodernizacja (wniosek w nowej wersji programu), potem gaz (wniosek w poprzedniej wersji programu) – pozwala uniknąć tych ograniczeń.
czystepowietrze.gov.pl
***
W skrócie:
Jak połączyć dotacje z dwóch naborów w programie Czyste Powietrze?
Możliwe jest połączenie dwóch dotacji dla jednego budynku:
- z naboru od 31.03.2025 r. (nowe zasady – tutaj skorzystaj z okresu przejściowego i możliwości rozliczenia kosztów termomodernizacji poniesionych od 28 maja 2024 r.),
- z wznowionego naboru – w połowie lipca – dotyczącego kotłów gazowych.
Kolejność składania wniosków ma ogromne znaczenie:
Jeśli poniosłeś koszty termomodernizacji w 2024 r.:
- Najpierw złóż wniosek w naborze od 31.03.2025 r. do końca lipca,
- Następnie złóż wniosek w starszej wersji programu na dofinansowanie do źródła gazowego zamontowanego w 2024 r. (nabór w połowie lipca).
Jeśli planujesz termomodernizację dopiero w przyszłości:
- Jeśli najpierw złożysz wniosek w naborze na źródła gazowe – musisz zakończyć i rozliczyć to przedsięwzięcie, by złożyć kolejny wniosek w naborze trwającym od 31.03.2025 r.
Uwaga: wnioski składane w naborze na dofinansowanie do źródła gazowego zamontowanego w 2024 r. nie będą wymagały rozliczenia wcześniejszego wniosku o dofinansowanie do termomodernizacji. Pamiętaj jednak o odpowiedniej kolejności składania wniosków.
